Thầy giáo Cần Thơ và hành trình “hồi sinh” loài thủy tùng quý hiếm bên bờ tuyệt chủng
Giữa lúc nhiều loài thực vật bản địa đang dần biến mất trước tác động của thời gian và khí hậu, câu chuyện một người thầy ở Cần Thơ âm thầm dành hơn 20 năm để cứu một loài cây quý gần như đã tuyệt chủng – thủy tùng (hay thông nước) – trở thành minh chứng sống động về lòng say mê khoa học và tình yêu thiên nhiên vô bờ bến.Tại cù lao Tân Lộc, giữa dòng sông Hậu hiền hòa, thầy giáo Huỳnh Công Thống, 62 tuổi, đã dựng nên một “kho báu thực vật” với hàng trăm cây thủy tùng khỏe mạnh – loài từng biến mất ở nhiều vùng rừng nguyên sinh Việt Nam.
Hai thập kỷ miệt mài tìm lại một loài cây tưởng đã mất
Thủng thẳng bước qua từng mô đất, thầy Thống kể lại cơ duyên đến với thủy tùng – điều mà ông gọi là “cái duyên không dứt”. Khi còn công tác tại Trường THCS THPT Tân Lộc, ngoài công việc đứng lớp, ông dành trọn thời gian rảnh để nghiên cứu các loài thực vật quý hiếm. Một lần đọc tài liệu, ông biết đến thủy tùng – loài gỗ quý có vân đẹp, nhẹ, bền và đặc biệt không mối mọt, nhưng lại không thể tự nhân giống tự nhiên do điều kiện môi trường thay đổi.
Năm 2000, thầy lặn lội lên Đắk Lắk – nơi duy nhất còn lại vài cá thể thủy tùng – học hỏi cách chăm sóc và tìm kiếm cơ hội mang giống về quê nhà. Từ một cây giống duy nhất, ông bắt đầu hành trình thử nghiệm đầy gian nan.
Để hiểu sâu hơn về đặc tính thực vật học, thầy Thống cũng thường xuyên tham khảo các nguồn tài liệu nghiên cứu và các ứng dụng khoa học hiện đại, trong đó có những nền tảng cung cấp giải pháp cây giống và chăm sóc cây cảnh như Vigen:👉 https://vigen.vn/
Gian truân của người giữ “hồn cây” quý
Không ai ngờ trong hơn 20 năm ấy, thầy thử qua hàng loạt phương pháp nhân giống:
Gieo hạt – không thành công
Giâm cành – cây yếu, khó sống
Chiết cành – tỉ lệ sống cực thấp
Nuôi cấy mô – thất bại vì đặc tính sinh học quá đặc thù
Từng lần cây chết lại là một lần ông buồn rầu nhưng không bỏ cuộc. Chỉ đến khi thử ghép ngọn thủy tùng lên gốc cây bột mộc, ông mới tìm ra chìa khóa hồi sinh loài cây quý.
Từ kỹ thuật này, hàng trăm rồi hàng nghìn cây thủy tùng khỏe mạnh lần lượt ra đời. Đến nay, hơn 2.500 cây đã được nhân giống thành công, trở thành nguồn gen quan trọng cho công tác bảo tồn.
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Cù lao Tân Lộc – nơi thủy tùng xanh trở lại
Hiện tại, trên cù lao Tân Lộc đã có:
90 hộ trồng nhỏ lẻ
15 hộ trồng quy mô lớn
Các cá thể thủy tùng đạt chiều cao 10–12 mét, phát triển tự nhiên và ổn định
Thầy Thống chia sẻ:
“Thời gian đầu cây con dễ bị nhiễm bệnh và chết. Tôi phải theo sát từng ngày, phát hiện bất thường là xử lý ngay. Giờ thấy chúng lớn lên vậy, tôi hạnh phúc lắm.”
Nhiều hộ dân từ Cần Thơ, Đồng Tháp đến Hà Nội đã tìm về mua cây giống, mong muốn được trồng và góp phần giữ loài cây quý này. Và như thầy nói, ông luôn sẵn lòng chuyển giao kỹ thuật cho bất kỳ ai có thiện chí.
Khát vọng lớn hơn: bảo tồn nguồn gen và mở hướng nghiên cứu mới
Không dừng lại ở đó, thầy Thống đang nghiên cứu thụ phấn chéo giữa thủy tùng Việt Nam và thủy tùng Trung Quốc để tìm ra hướng phát triển bền vững hơn. Đây được coi là giải pháp khoa học đầy triển vọng, góp phần xây dựng ngân hàng gen thực vật quý hiếm.
Điều đáng trân trọng hơn, hành trình này hoàn toàn phi lợi nhuận. Với thầy Thống, thủy tùng không chỉ là cây cảnh, mà là di sản thiên nhiên cần được gìn giữ cho thế hệ sau.
Giá trị lan tỏa – khi một người thầy truyền cảm hứng bảo tồn thiên nhiên
Câu chuyện của thầy giáo Huỳnh Công Thống không chỉ dừng lại ở việc nhân giống thành công một loài cây quý, mà còn lan tỏa ý nghĩa lớn hơn:
Tinh thần kiên trì nghiên cứu
Ý thức bảo tồn tài nguyên bản địa
Khát vọng gìn giữ di sản xanh cho cộng đồng
Ngày càng có nhiều bạn trẻ, nhà vườn, người yêu cây cảnh tìm đến học hỏi và trải nghiệm mô hình này. Nhiều người còn so sánh sự hồi sinh của thủy tùng với sự phát triển mạnh mẽ của những dòng kiểng lá hiện đại như Anthurium, Aglaonema – những loài cây đang rất được ưa chuộng và cũng cần nhân giống, chăm sóc đúng kỹ thuật.👉 Xem thêm: https://vigen.vn/kieng-la-nhap-khau-noi-dia/
Kết luận
Từ một cây giống đơn độc cách đây 20 năm, đến nay cù lao Tân Lộc đã trở thành “ngôi nhà mới” của loài thủy tùng gần như tuyệt chủng.Và đằng sau thành tựu ấy là tấm lòng của một người thầy – người đã dành cả thanh xuân để giữ lại một “báu vật xanh” cho đất Việt.
Nếu mỗi vùng quê đều có những con người hết lòng vì thiên nhiên như thầy Thống, chắc chắn hành trình bảo tồn thực vật quý hiếm của Việt Nam sẽ còn đi xa hơn nữa.
Nữ kỹ sư miệt mài nghiên cứu hơn 30 giống cây nuôi cấy mô – Hành trình bền bỉ với nông nghiệp công nghệ cao
Giữa bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng ứng dụng công nghệ cao, câu chuyện khởi nghiệp của những người trẻ tâm huyết với khoa học ngày càng trở thành nguồn cảm hứng tích cực. Trong số đó, hành trình hơn 4 năm miệt mài nghiên cứu và phát triển giống cây nuôi cấy mô của nữ kỹ sư Bùi Thị Kim Thanh (sinh năm 1992, xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang) là minh chứng rõ nét cho sự kết hợp giữa tri thức khoa học và khát vọng cống hiến cho nông nghiệp bền vững.
Đầu tư tiền tỷ xây dựng phòng thí nghiệm nuôi cấy mô
Nuôi cấy mô thực vật đang được xem là một trong những phương pháp nhân giống tiên tiến và hiệu quả nhất hiện nay. Bằng việc ứng dụng công nghệ tế bào trong môi trường vô trùng, phương pháp này cho phép sản xuất nhanh, đồng loạt cây giống với chất lượng ổn định, đồng thời giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ và khắc phục nhiều hạn chế của các phương pháp nhân vô tính truyền thống như chiết, ghép hay giâm cành.
Nhận thấy tiềm năng lớn của công nghệ này, hơn 4 năm qua, chị Kim Thanh đã dồn toàn bộ tâm huyết để nghiên cứu quy trình nhân giống cây trồng bằng nuôi cấy mô. Hiện nay, trang trại Cây giống – Cây cấy mô 5Q do chị sáng lập đã nhân giống thành công hơn 30 loại cây trồng khác nhau, từ khóm (dứa) MD2, hoa cúc, hoa lan (Phi Điệp, Dendro) cho đến nhiều loại cây kiểng lá có giá trị kinh tế cao.
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Trước đó, chị Thanh cùng chồng là anh Ngô Hùng Vũ (sinh năm 1993) đều là nghiên cứu viên công tác tại Viện Cây ăn quả miền Nam. Năm 2019, vì hoàn cảnh gia đình, chị Thanh xin nghỉ công tác nhưng niềm đam mê nghiên cứu khoa học vẫn thôi thúc chị tiếp tục con đường đã chọn. Vợ chồng chị quyết định gom góp vốn liếng, đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm và nhà lưới, chính thức bước vào hành trình khởi nghiệp với nuôi cấy mô.
Kiên trì nghiên cứu – Cả năm mới hoàn thiện một quy trình
Theo chị Thanh, để tạo ra một cây giống cấy mô hoàn chỉnh, quy trình phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp và đòi hỏi độ chính xác rất cao. Đầu tiên là khâu tuyển chọn cây mẹ sạch bệnh, sinh trưởng tốt, sau đó tiến hành lấy mẫu và khử trùng. Tiếp đến là các giai đoạn tạo chồi, nhân nhanh số lượng, cấy chuyền, tạo rễ và cuối cùng là huấn luyện cây con trước khi đưa ra vườn ươm.
Các công đoạn như khử trùng mẫu, tạo chồi, nhân nhanh và cấy rễ đều được thực hiện trong môi trường in vitro và có thể kéo dài từ vài tháng đến hơn một năm. “Với những giống cây chưa từng làm qua, mình phải thử nghiệm rất nhiều lần để tìm ra loại hóa chất, nồng độ và thời gian phù hợp. Có quy trình mất hơn một năm mới ổn định”, chị Thanh chia sẻ.
Không chỉ vậy, mỗi loài cây lại có những đặc tính sinh lý khác nhau. Có loại cây ra rễ rất dễ, nhưng cũng có những giống như lan, tre hoặc cây thân gỗ cần phải bổ sung chất điều hòa sinh trưởng với nồng độ chính xác thì mới đạt hiệu quả. Chỉ cần sai lệch nhỏ, mô có thể bị đơ, biến dạng hoặc nhiễm khuẩn.
Giống cây sạch bệnh – Lợi thế lớn cho người trồng
Theo nữ kỹ sư 9X, cây giống cấy mô được người dân lựa chọn chủ yếu nhờ ba yếu tố: chuẩn giống – sạch bệnh – sinh trưởng đồng đều. Trước đây, nhiều nông dân trồng hoa kiểng tại TP Mỹ Tho và các khu vực lân cận rất khó tiếp cận nguồn cây giống cấy mô uy tín, chất lượng cao. Điều đó càng thôi thúc chị Thanh mang kiến thức chuyên môn của mình vào thực tiễn sản xuất, giúp bà con giảm chi phí và hạn chế rủi ro trong canh tác.
Nhờ tận dụng mặt bằng sẵn có của gia đình, cơ sở của chị Thanh có thể đưa ra mức giá bán gần sát chi phí sản xuất. Ví dụ, hoa cúc đồng tiền từ Đà Lạt chuyển về Tiền Giang có giá khoảng 5.500 – 6.000 đồng/cây, trong khi tại cơ sở 5Q chỉ dao động từ 4.000 – 4.500 đồng/cây. Chất lượng ổn định cùng giá thành hợp lý giúp sản phẩm nhanh chóng được nông dân địa phương tin tưởng lựa chọn.
Nhiều thông tin tổng quan về công nghệ nuôi cấy mô, giống cây sạch bệnh và xu hướng ứng dụng trong nông nghiệp hiện đại hiện cũng đang được chia sẻ tại https://vigen.vn/, giúp người trồng có thêm nguồn tham khảo đáng tin cậy.
Hướng tới mở rộng sản xuất và phát triển kinh tế tập thể
Hiện nay, trang trại cấy mô của vợ chồng chị Thanh đã tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động trẻ với mức thu nhập ổn định khoảng 5 triệu đồng/người/tháng, cùng nhiều lao động thời vụ khác. Sau hơn 4 năm nghiên cứu, cơ sở đã cung ứng ra thị trường hàng chục nghìn cây giống cấy mô mỗi năm và đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 300.000 – 400.000 cây/năm trong thời gian tới.
Bên cạnh hoa kiểng và cây ăn trái, một trong những đối tượng được nhiều người quan tâm hiện nay là chuối cấy mô – loại cây trồng cho năng suất cao, đồng đều và hiệu quả kinh tế vượt trội so với phương pháp trồng truyền thống. Sự khác biệt giữa chuối cấy mô và chuối thường, từ chất lượng giống đến khả năng sinh trưởng, đang được phân tích khá chi tiết tại https://vigen.vn/co-nen-dau-tu-chuoi-cay-mo-khong/, giúp bà con có thêm cơ sở lựa chọn giống phù hợp.
Trong thời gian tới, cơ sở Cây giống – Cây cấy mô 5Q dự kiến sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình cho các giống lan Phi Điệp, khóm MD2 và cây kiểng lá để tham gia chương trình OCOP, đồng thời mở rộng hợp tác với nông dân theo mô hình kinh tế tập thể, nâng cao giá trị và tính bền vững cho sản xuất nông nghiệp địa phương.